logo Estyn Llaw
Help / Cymorth

Urddas, Iaith a Gofal


Y neges


Urddas, Iaith a Gofal yw un o’r prif themâu sy’n gyrru gwaith swyddogion maes Estyn Llaw.

Yr egwyddor mewn gwirionedd yw bod cyfathrebu effeithiol yn elfen greiddiol o ansawdd a diogelwch gwasanaeth iechyd. Pan fo person mewn cyfnod o wendid neu’n teimlo’n fregus mae gorfod cyfathrebu mewn ail iaith yn medru ychwanegu at heriau profiad sydd eisoes yn anodd neu’n anghysurus.

Mae Mwy na Geiriau, bold:Fframwaith Strategol Llywodraeth Cymru ar gyfer Gwasanaethau Cymraeg mewn Iechyd, Gwasanaethau Cymdeithasol a Gofal Cymdeithasol yn nodi:

‘Mae iechyd, gwasanaethau cymdeithasol a gofal cymdeithasol yn canolbwyntio ar ofalu am bobl fel unigolion, gan osod y defnyddiwr wrth galon gofal. Dim ond trwy gyfrwng y Gymraeg y gall llawer o bobl gyfathrebu eu hangen am ofal a chymryd rhan yn eu gofal fel partneriaid cyfartal yn effeithiol. Mae gan ddarparwyr gwasanaeth gyfrifoldeb i fodloni’r anghenion gofal hyn.’

Yn Fy Iaith, Fy Iechyd: Ymholiad i’r Gymraeg mewn Gofal Sylfaenol - (2014) mae Comisiynydd y Gymraeg hefyd yn sôn am hyn:

‘Mae ymchwil wedi dangos os nad yw claf yn derbyn gwasanaeth yn ei iaith gyntaf fod hyn yn ychwanegu at deimlad o fod yn ddi-rym a bregus. Cydnabyddir hefyd bod cyfathrebu mewn ail iaith yn arbennig o anodd pan fydd rhywun yn teimlo’n ddryslyd, yn ofnus neu dan straen.’


Y cynnig rhagweithiol

Mae egwyddor y cynnig rhagweithiol yng Nghymru wedi ei fenthyg o Ganada. Mae'n ymwneud â symud y cyfrifoldeb oddi wrth y defnyddiwr i ofyn am wasanaethau Cymraeg i'r darparwr i gynnig gwasanaeth, ac i sicrhau eu bod yn gallu darparu. Mae hyn yn cydnabod na all pob siaradwr Cymraeg ofyn am wasanaeth yn ei ddewis iaith a bod nifer o ffactorau yn medru effeithio ar allu unigolyn i wneud hynny.


Rôl Estyn Llaw

Mae Estyn Llaw yn gweithio gyda phob math o fudiadau er mwyn eu gwneud yn ymwybodol o anghenion iaith unigolion sydd yn derbyn gofal, gan eu cynorthwyo i fod yn fwy ymwybodol o iaith y defnyddiwr. Y bwriad yw eu cefnogi i newid eu harferion gwaith wrth ddelio gyda defnyddwyr - yn enwedig y bobl hynny sydd yn fregus.

Mae pwyslais gwaith prosiect yma ar brofiadau defnyddwyr a byddwn yn casglu tystiolaeth o anghenion iaith defnyddwyr yng nghyswllt gofal ynghyd a chywain enghreifftiau o arferion da. Y bwriad yw amlygu llais y defnyddiwr a chlywed eu straeon.

Drwy weithio gyda’r darparwyr gofal, byddwn yn cael effaith gadarnhaol a llesol ar urddas a hunan barch y defnyddwyr ac ar y profiad o dderbyn gofal gan gyrff gwirfoddol a chyhoeddus.

Cewch fwy o wybodaeth am gyrsiau hyfforddi Estyn Llaw yma.

Mae Lleisiau Lleol yn un o’n prosiectau sydd yn canolbwyntio ar yr agenda Urddas, Iaith a Gofal.

Profiadau Defnyddwyr

Isod gweler enghreifftiau o brofiadau defnyddwyr a gasglwyd gan Lywodraeth Cymru wrth baratoi’r fframwaith strategol ‘Mwy na Geiriau’, 2012.


Profiad Gwenan Prysor
Profiad Hywel Williams
Profiad Deris Williams
Profiad Iola Gruffydd
Dyluniad: Dafydd Jones     Datblygu a hostio'r wefan: Technoleg Taliesin Cyf.

Administration